بیماری های خرگوش

خرگوش : خَرگوش پستانداری است علفخوار، از خانوادهٔ خرگوشان (Leporidae) و دارای اندامی شبیه به گربه و گوش‌های دراز و لب‌های شکافدار. دست‌های خرگوش از پاهایش کوتاهتر است. و بسیار تند حرکت می‌کند، و دارای انواع مختلف است. در حدود ۶ تا ۸ بچه به دنیا می‌آورد. در هنگام زمستان به دلیل داشتن پوست سفید پیدا کردن او در برف دشوار است. تغییر رنگ پوست این حیوان ما را به شگفت می‌آورد یعنی در زمستان سفید شدن پوست این جانور و در تابستان خاکستری یا قهوه‌ای شدن آن. می‌توان این خرگوش را مانند آفتاب پرست دانست که او نیز تغییر رنگ می‌دهد. خرگوش قطبی سوراخ‌هایی به عمق ۲ متر در برف حفر می‌کند که این مکان جای مناسبی برای مخفی کردن کودکان به هنگام خطر است. تولید مثل خرگوش به صورت القایی است یعنی با هر با آمیزش امکان باروری وجود دارد و تخمک گذرای بسته به آمیزش دارد.

انواع خرگوش : انواع مختلفی دارد که معروف ترین آن خرگوش نیوزلندی است که بسیار فربه و برزگ است و مناسب برای پرورش .

خرگوش ها ۲ نوع مدفوع دارند:

۱ .نرم ۲ .سخت

مدفوع نرم یک مجددا خورده میشود که میتواند هنگامی که در محیط قرار بگیرد آلوده کننده باشد

بیماری های قابل انتقال از خرگوش:

 1 ـ آسکاریاز (کرم روده) : علائم در حیوان بصورت مشکل تنفسی و سرفه و مشکل گوارشی و حتی ممکن است بدون علائم باشد. در انسان نیز بیشتر در کودکان دیده میشود و افراد بالغ کمتر مبتلا میشوند . علائم در کودکان بصورت پرخوری یا بی اشتهایی ، نفخ شکم ، درد شکم ، اسهال ، استفراغ ، دندان قروچه. راه انتقال : بلعیدن تخم انگل

 2 ـ تب مالت

 3 ـ جرب ( شوره متحرک ) : یک نوع آلودگی مایتی است . آلودگیهای مایتی در خرگوشها بسیار شایع است که فقط یک نوع آن قابل انتقال به انسان میباشد که البته این نوع آلودگی مایتی در سگها و گربه ها هم دیده میشود. معمولاً در خرگوش و گربه فاقد علائم ظاهری مشخصی است ولی با معاینه میکروسکپی قابل تشخیص است . در سگها و انسان علائم مشخصی دارد که شامل خارش مداوم و پوسته پوسته شدن سطح پوست است . این آلودگی در فصل بهار شیوع بیشتری دارد . و همچنین وقتی ویتامین c در جیره غذایی کم بوده و یا حیوان مبتلا به بیماری زمینه ای دیگری که باعث کاهش قدرت سیستم ایمنی بدن میشود ، باشد نیز این آلودگی نیز بیشتر بروز میکند . همانطور که گفته شد تشخیص آن در خرگوش به آسانی امکان پذیر نیست ولی معمولاً در ناحیه پشت و گردن دیده میشود و میتواند سبب بروز شوره و سبوره و ایجاد خارش میشود . همچنین این مایت ممکن است باعث بروز واکنش حساسیتی شدید در خرگوش شود .

 4 ـ درماتوفیت ( عفونت قارچی پوست ) : در تمامی پستانداران مشاهده میشود . انواع مختلفی دارد که بعضی از آنها بین انسان و حیوان مشترک است و در انسان معمولاً پوست و ناخن یعنی بخشهایی از بدن که حاوی کراتین هستند را درگیر میکند . متاسفانه قبل از اینکه علائمی در جوندگان از خود بروز دهد در انسان بروز میکند . پیشگیری : تغذیه صحیح در جهت بالا بردن سیستم ایمنی بدن جانور . نظافت مداوم محل زندگی و استراحت خرگوش و کنترل محیط زندگی از نظر رطوبت و نور خورشید ( چون قارچها در محیط های مرطوب و تاریک بهتر رشد میکنند ) در صورت مشاهده آلودگی قارچی : استریل کردن محل زندگی از طریق گرداندن شعله مشعل در همه جای قفس جهت استریل کردن و سوزاندن موهای آلوده باقیمانده . سپس تمیز کردن دیواره قفس با فرمالین و ضد عفونی کردن کف قفس با محلول هیدروکسید سدیم یا محلول 5% اسید پراستیک .

 5 ـ فیلاریازیس : بیشتر در میمونها و گربه های وحشی . بیماری رایج در کشورهای فقیر . انتقال از طریق پشه ناقل . در ایران دیده نشده.

 6 ـ پاستورلوز : بیماری کشنده برای خرگوش . علائم بیماری در خرگوش شامل آبریزش بینی ، عطسه ، سختی تنفس ، پاهای جلویی خرگوش بدلیل تمیز کردن مداوم بینی مات میشود . عفونت گوش میانی و داخلی که علامت آن کج شدن سر حیوان به یک سمت است . انتقال به انسان از طریق خراش یا گاز گرفتگی که بصورت التهاب در اطراف محل خراش یا گاز گرفتگی بروز میکند .

 7 ـ طاعون : بیشتر در جوندگان وحشی و انتقال آن از طریق کک آلوده .

 8 ـ تب کیو : بیشتر از احشام بخصوص بز انتقال می یابد . در انسان علائم آنفولانزا را دارد ولی چون باکتریایی است با آنتی بیوتیک درمان میشود . این بیماری برای افرادی که بیماری دریچه ای قلب دارند خطرناک است .

 9 ـ هاری : واکسن آن موجود است و اگر خرگوشتان بیرون از خانه زندگی میکند ویا او را بیرون میبرید و امکان دارد با حیوانات آلوده تماس پیدا کند حتماً واکسینه اش کنید .

 10 ـ سالمونلا : منبع اصلی آن خزندگان از جمله لاک پشت میباشد و در خرگوش بندرت دیده میشود ولی در صورت ابتلای خرگوش به آن میتواند برایش کشنده باشد . علائم بیماری در خرگوش : ضعف و بی حالی ، تندتر شدن تنفس ، بالا رفتن دمای بدن ، کاهش اشتها به همراه اسهال . علائم این بیماری در انسان به میزان آلودگی بستگی دارد و میتواند شامل علائم زیر باشد : اسهال ، درد شکمی ، تب خفیف و ندرتاً سپتی سمی .

 11 ـ کنه

 12 ـ نماتود ( کرم روده ای ) تریکوسترونژیلوس

13 ـ تولارمی : بیشتر در خرگوشهای وحشی دیده میشود و میتواند برای خرگوش کشنده باشد . علائم آن در خرگوش شامل : تب بالا ، لاغری مفرط علائم آن در انسان : شبیه آنفولانزا مثل تب و سردرد و تهوع . شکل زخمی آن رایجترین شکل آن است که با تورم غدد لنفاوی همراه است . با آنتی بیوتیک قابل درمان است و واکسن نیز دارد .

بیماری های خرگوش :

استورلوز (Pasteurellosis) مهمترين عامل باكتريايي بيماريزا در خرگوشها پاستورلامولتوسيدا مي‌باشد. عفونت ناشي از اين باكتري ممكن است بصورت التهاب مخاط بيني، پنوموني، التهام گوش مياني، التهاب مخاط چشم، آبسه و عفونتهاي دستگاه تناسلي، ديده شود . متعاقب ابتلا به اين بيماري ظاهرآ ايمني ضعيفي ايجاد مي‌گردد كه باعث مي‌شود خيلي از خرگوشها بصورت حامل (Carrier) باقي مانده و باعث بقاي بيماري در محيط و ابتلاي ساير خرگوشها گردند . توصيه مي‌شود به محض مشاهده علائم فوق جهت تشخيص و درمان بيماري خرگوش خود، به دامپزشك مراجع كنيد. دامپزشک توضيح خواهد داد كه آنتي‌بيوتيكها معمولا بيماري را به ظاهر رفع و يا شدت آنرا كاهش مي‌دهند، ولي بيماري ممكن است متعاقب يك فشار محيطي يا استرس، دوباره عود كند .

پنوموني (Pneumonia) در هر سني ممكن است حيوان را درگير كند . حيوان مبتلا علايمي چون تب  كاهش اشتها، التهاب مخاط بيني (ابتدا با تشرح سروزي چشمها و بيني شروع شده و سپس اين ترشحات بصورت چركي و خشك شده بر روي بيني مشاهده مي‌شوند)، تنگي نفس، عطسه و سفه از خود نشان مي‌دهد . توصيه مي‌كنيم به محض مشاهده علائم فوق به دامپزشك مراجعه كنيد. در صورتيكه يكي از خرگوشهايتان مرده باشد، لاشه خرگوش مرده را هر چه سريعتر به دامپزشكتان برسانيد چرا كه مشاهده كالبدگشايي كمك زيادي به وي در تشخيص صحيح بيماري كرده و سياست درماني مناسبي براي ساير خرگوشهاي مبتلا، پايه‌گذاري خواهد كرد .

آنتروتوكسمي عامل بيماري Clostridium spiroform مي‌باشد. بيماري بصورت اسهال آبكي ناگهاني ديده مي‌شود كه عمدتآ بچه خرگوشهاي 2 ـ 1 ماهه را درگير مي‌كند. در اكثر مواقع، خرگوش در شب سالم به نظر مي‌رسد و آنگاه در روز بعد مرده يافت مي‌شود. به منظور پيشگيري از بيماري رعايت نكات زير حائز اهميت است. غذا مي‌بايست كيفيت خوب و فيبر بالا داشته باشد، تغيير ناگهاني در جيره صورت نگيرد و هرگونه تغيير بتدريج و در طي يك هفته انجام پذيرد. بچه خرگوشها زود از شير گرفته نشوند و غذا از 3 ـ 2 هفتگي در اختيار آنها گذاشته شود. در اين مورد نيز لاشه خرگوش مرده به تشخيص توسط دامپزشك كمك خواهد نمود. بعلت سير سريع بيماري، درمان با آنتي‌بيوتيكها چندان رضايت‌بخش نيست .

بيماري Tyzzer

اين بيماري توسط Bacillus piliformis در بسياري از گونه‌هاي حيواين نظير خرگوش، همستر، موش و گربه ايجاد مي‌گردد. بيماري با اسهال آبكي و مرگ سريع طي يك تا دو روز مشخص مي‌گردد. گاهي اوقات تمام بچه خرگوشهاي يك مادر را درگير مي‌كند. بيماري معمولا در سنين 3 ـ 5/1 ماهگي ديده مي‌شود و مرگ و مير ممكن است تا %50 برسد. اين باسيل گرم منفي بعنوان يك جرم داخل سلولي در سلولهاي كبد و اپيتليوم سكوم مطرح مي‌باشد. با توجه به اينكه حالت فعال (Vegetativr) باكتري در محيط ناپايدار مي‌باشد، احتمال مي‌رود بيماري با خوردن اسپورهاي باكتري منتقل شود.ا نتقال از طريق جفت نيز ممكن است انجام پذيرد. علايم كالبدگشايي نظير ضخيم شدن ديواره سكوم، خونريزيهاي نقطه‌اي بر روي آن و نقاط نكروزه سفيد رنگ به قطر 2 ميلي‌متر بر روي كبد به تشخيص بيماري توسط دامپزشك كمك خواهد نمود. وي به شما خواهد گفت كه درمان بيماري چندان موفقيت‌آميز نيست، بدليل اينكه جرم داخل سلولي است و مقابله با آن مشكل است .

ميكسوماتوز (Myxomatasis) عامل بيماري ويروس Myxoma از خانواده Poxviridae مي‌باشد. عمده‌ترين راههاي انتقال آن توسط بندپايان، كك‌ها و هوا مي‌باشد. جنس Sylvilagus منبع طبيعي ويروس مي‌باشد. از اين رو اين حيوانات به اين ويروس نسبتآ مقاومند، اما خرگوشهاي آزمايشگاهي (Oryctolaus cuniculus) ، شديدآ به بيماري مبتلا شده و مرگ و مير بالايي در جمعيت آنها رخ مي‌دهد . خرگوش در حالت فوق حاد بيماري در ظرف يك هفته تلف مي‌شود و قبل از مرگ حيوان بيحال و پلكهاي آن متورم مي‌گردد. در حالت حاد، پس از گذشت يك هفته چشم‌ها بي‌رمق شده و تورم و در اطراف دهان، سوراخهاي بيني، مجاري تناسلي و مقعد ديده مي‌شود. در خرگوشهايي كه زنده مي‌مانند، پس از گذشت 10 روز از آغاز بيماري، تورم چركي پلك و ملتحمه و التهاب در قاعده گوش مشاهده مي‌گردد . ممكن است ندولهايي در روي سر، پاها و گوشها ديده شود. در حالت حاد معمولا پس از گذشت 11 روز از آلودگي به ويروس، حيو ان تلف مي‌شود. بهتر است به دامپزشك مراجعه كنيد تا بيماري را با مشاهده علايم كلينيكي و آسيب‌شناسي تشخيص دهد . در نواحي كه بيماري بومي است، كنترل ناقلين باعث كنترل بيماري مي‌گردد. خرگوشهاي تازه وارد مي‌بايست در محلي به دور از حشرات به مدت 2 هفته قرنطينه گردند. براي ايجاد ايمني از يك واكسن زنده تخفيف حدت يافته استفاده مي‌شود كه حدود 9 ماه ايمني مي‌دهد .

بيماري هموراژيك ويروسی(Viral hemorrhagic disease VHd ) بيماري حاد و بسيار مسري مي‌باشد. اعتقاد بر اين است كه عامل بيماري عضو خانواده ويروسهاي پاروا مي‌باشد. انتقال ويروس بوسيله ذرات معلق (aerosol) و ساير ترشحات حيوان صورت مي‌گيرد. انتقال مكانيكي آن توسط وسايل، انسان، جوندگان و محصولات جنسي خرگوش نيز حائز اهميت است. بچه خرگوشهاي زير 2 ماه مقاوم بوده و بيماري معمولا در خرگوشهاي شيروار و آبستن ديده مي‌شود . دوره كمون بيماري 72 ـ 24 ساعت بوده، خرگوش ناگهان مرده يافت مي‌شود و علائمي قبل از آن مشاهده نمي‌گردد. در مواردي كه دوره بيماري طولاين مي‌گردد، تنگي نفس و پرخوني از جمله علايمي است كه قابل رؤيت است. واگيري بيماري ممكن است تا %80 هم برسد و ميزان مرگ و مير هم حدود %90 ـ 80 مي‌باشد. با ديدن علائمي چون ناراحتي تنفسي، مرگ و مير بالا و گسترش سريع بيماري مي‌توان به آن مظنون شد. علائمي كه در كالبدگشايي مشاهده مي‌شوند (پرخوني ريه‌ها و كبد، ناي مملو از كف خون‌آلود و يا غير خون‌آلود، خونريزي در تيموس، پرخوني ضعيف تا مشخص و التهاب كليه‌ها، طحال و كبد) به تشخيص صحيح بيماري بوسيله دامپزشك كمك خواهد نمود .

گلوله‌هاي مو داخل معده (Gastric hair ball)

تا قبل از اين تصور مي‌شد كه بيماري گلوله‌هاي مو داخل معده، خود يك بيماري اوليه است، اما بعدها مشخص گرديد كه اين بيماري يك چهره از بيماري ديگر، بوده و در و اقع ثانويه مي‌باشد. بطور طبيعي خرگوشها به وفور خود را ليسيده و تميز مي‌كنند كه در نتيجه اين امر مقدار زيادي مو وارد دستگاه گوارش مي‌گردد. حال اگر به هر علتي، حركات دستگاه گواش كاهش يابد گلوله‌هاي مو در داخل معده تجمع خواهند كرد. از عوامل مستعدكننده اين بيماري مي‌توان به استرس (مثل استرس جايگاه كوچك، استرس نزديك زايمان) درد (مثل بدفرمي دندانها و طويل شدن ريشه دندانها كه ايجاد درد مي‌نمايند) و ترس اشاره نمود. علايم قابل توجهي در اين بيماري مانند بي‌اشتهايي، كاهش مصرف آب، كاهش مزمن وزن، افسردگي ناشي از كاهش سطح انرژي بدليل عدم اخذ و عدم مشاهده پلتهاي مدفوع به مدت 2 ـ 1 ديده مي‌شود. توصيه مي‌كنيم به محض مشاهده علائم فوق به دامپزشك مراجعه كنيد. وي در وهله اول با مشاهده علايم باليني و تاريخچه حيوان به بيماري مشكوك و سپس به منظور تأييد تشخيص، از راديوگرافي استفاده خواهد كرد.